Powszechnie wiadomo, że po 2014 roku Ukraina nadal kupowała węgiel z Rosji, mimo wprowadzonych zakazów. Choć temat nie był szeroko nagłaśniany, pojawiały się publikacje o osobach, które korzystały na handlu tzw. „krwawym węglem”.

Wśród nich wymieniano Dmytra Kovalenko, który miał rozwijać schematy pozwalające nie tylko na zakup, ale przede wszystkim na import rosyjskiego węgla do Ukrainy. Mechanizmy te opierały się na omijaniu ograniczeń i wykorzystywaniu pośrednich tras dostaw — m.in. poprzez tzw. „przerwany tranzyt”.

Schemat działał w przybliżeniu tak: węgiel formalnie kierowano do krajów takich jak Estonia, Białoruś czy Polska, jednak w trakcie transportu zmieniał się jego faktyczny kierunek i trafiał on na Ukrainę. W innych przypadkach towar „zawracano” z państw UE pod pretekstem problemów technicznych, po czym ponownie trafiał do odbiorców, już z inną dokumentacją. Istniały też inne warianty, ale ich istota była taka sama — obejście zakazów i legalizacja dostaw.

W pierwszych latach konfliktu takie praktyki wywoływały oburzenie i próby przeciwdziałania. Z czasem jednak zainteresowanie tematem osłabło — częściowo dlatego, że w podobne schematy było zaangażowanych wiele wpływowych osób. Reakcja państwa była ograniczona, a społeczne zainteresowanie malało.

Sytuacja zmieniła się po 24 lutego 2022 roku, gdy pełnoskalowa wojna nadała tym działaniom zupełnie inny wymiar. Mimo to — według publikacji — działalność związana z dostawami rosyjskiego węgla nie ustała. Schematy wypracowane wcześniej miały być nadal wykorzystywane, choć w bardziej złożonej formie i przy użyciu zagranicznych spółek.

Nowe sankcje i ograniczenia stworzyły dodatkowe trudności, ale nie zatrzymały całkowicie takich operacji. Wręcz przeciwnie — według niektórych źródeł, ograniczenie konkurencji mogło sprzyjać zwiększeniu skali działalności tych, którzy nadal działali w tym obszarze.

Redakcje, które uzyskały dostęp do dokumentów, próbują na ich podstawie odtworzyć, jak funkcjonują te schematy w praktyce — wskazując konkretne spółki, kraje oraz osoby zaangażowane w łańcuch dostaw.

Spółki Sibcoal i ANTEX INTERTRADE LTD

O spółkach Sibcoal i ANTEX INTERTRADE LTD, przez które węgiel trafiał do Polski, pisano już wcześniej. Pojawiły się jednak nowe informacje. Chodzi o fakturę z 16 lipca 2022 roku zawartą między polską firmą Sibcoal a białoruską spółką „Exoil Chemical”, dotyczącą dostawy rosyjskiego węgla z kopalni „Belowskaja”.

To nie był jedyny zakup. W materiale przywołano również fragment umowy między Sibcoal a ANTEX INTERTRADE LTD (również powiązaną ze strukturami Kovalenki). Chodzi o tzw. „wewnętrzne transfery”, jednak kluczowe pytania — skąd dokładnie pochodził węgiel i gdzie ostatecznie trafiał — pozostają bez jednoznacznej odpowiedzi.

Warto zwrócić uwagę na kwoty — mówimy o milionach dolarów.

Dmytro Kovalenko nie ograniczał dostaw rosyjskiego węgla wyłącznie do Polski. Wśród odbiorców, według ustaleń, znajduje się również Czechia.

Zwraca uwagę data — 27 lutego. Czwartego dnia po rozpoczęciu pełnoskalowej inwazji spółka ANTEX INTERTRADE LTD, powiązana z Dmytrem Kovalenko, transportowała rosyjski węgiel do Czech.

Jednocześnie trudno jednoznacznie oceniać reakcję strony polskiej — z dostępnych informacji wynika, że podjęto działania wyjaśniające. Może na to wskazywać fakt zmiany nazwy struktury Sibcoal: od 18 sierpnia 2022 roku funkcjonuje ona jako Polska Grupa Importowa Premium.

Spółka Adelon AG

Firma ta również miała kontynuować współpracę z podmiotami z Rosji i Białorusi po 24 lutego. Jest zarejestrowana w Szwajcarii, ale przypisywana jest Dmytrowi Kovalenko.

W materiałach pojawiają się także faktury z 28 lipca 2022 roku, które mają dokumentować te operacje.

Kwoty mogą wydawać się niewielkie, ale to nie jest najważniejsze. Kluczowe jest to, że dokumenty te potwierdzają współpracę szwajcarskiej spółki Dmytra Kovalenko z rosyjskim węglem.

Dodatkowo przytoczony fragment umowy z firmą „MelTEK” wskazuje, że już w trakcie działań wojennych spółka Adelon AG — podobnie jak Azurit (o której mowa dalej) — bezpośrednio kupowała węgiel od rosyjskiego dostawcy.

Z ustaleń wynika, że Dmytro Kovalenko miał kontynuować współpracę biznesową z podmiotami rosyjskimi mimo trwającej wojny.

Spółka Plaimp SFP Limited

Nie znaleziono bezpośrednich dowodów na handel tej spółki z rosyjskimi producentami węgla. Według dostępnych informacji struktura ta była wykorzystywana głównie do operacji finansowych, w tym transferu i obsługi zadłużenia.

Uwagę zwraca również faktura wystawiona przez Plaimp SFP Limited dla spółki HAMPTON RESOURCES LIMITED, która znajduje się w orbicie kazachskiej firmy TOO EximArtis.

Informacje te są jeszcze weryfikowane, jednak wiele wskazuje na to, że Kovalenko może rozwijać kolejne schematy z wykorzystaniem kierunku kazachskiego.

Wspólny projekt Dmytra Kovalenko i Ołeksandra Kurpetki — spółka Azurit DWC-LLC

Dmytro Kovalenko nie jest jedynym uczestnikiem „szarego” rynku handlu rosyjskim węglem. W proces ten zaangażowany jest także Ołeksandr Kurpetko, który wcześniej pracował w „Metinvest Holding” Rinata Achmetowa, odpowiadając za zakupy węgla. Jeszcze wcześniej zajmował się tym w spółce „Donetskstal”, a obecnie działa w ukraińskim biurze Trafigura, gdzie również odpowiada za zakupy — tym razem dla DTEK oraz państwowego „Centrenergo”.

Spółka Azurit DWC-LLC została formalnie zarejestrowana na obywatela Rumunii. Według ustaleń faktyczne zarządzanie przypisywane jest jednak Kovalance i Kurpetce. Uczestnicy rynku węglowego mają być świadomi rzeczywistych powiązań właścicielskich, choć formalnie pozostają one ukryte.

Z dokumentów rejestracyjnych wynika, że jako właściciel i szef spółki figuruje Rumun Chemal Giumali.

Zwraca uwagę fakt, że wszystkie dokumenty założycielskie zostały poświadczone w Moskwie oraz w rosyjskim konsulacie w Dubaju.

A poniżej — aneks do umowy:

A także — faktura:

Z przytoczonych dokumentów — które, jak podkreślają autorzy, nie są jedynymi — wynika, że spółka Azurit DWC-LLC w 2022 roku intensywnie współpracowała z firmą „MelTEK” i nabywała od niej węgiel. Choć w dokumentacji jako kraj docelowy wskazywana jest Korea Południowa, pojawiają się pytania o rzeczywisty kierunek dostaw.

Zwraca się uwagę, że Ołeksandr Kurpetko ma możliwość dalszej odsprzedaży tego surowca poprzez międzynarodowe kanały handlowe. W przypadku potwierdzenia takich powiązań mogłoby to mieć konsekwencje dla dużych podmiotów działających na globalnym rynku surowców.

W materiałach pojawia się również wyjaśnienie, dlaczego to właśnie „MelTEK” współpracuje ze strukturami Kovalenki. Za sprzedaż w tej firmie ma odpowiadać Jewhen Potapow — wieloletni współpracownik Kovalenki, wcześniej związany z „Industrial Union of Donbas”, a obecnie według publikacji zaangażowany w zarządzanie przedsiębiorstwami na terenach niekontrolowanych przez Ukrainę.

Kontrakt między „MelTEK” a Azurit miał zostać podpisany w maju 2022 roku, czyli już w trakcie trwającej wojny.

Wśród kontrahentów, do których — według materiałów — trafiały produkty struktur powiązanych z Kovalenką, wymieniane są m.in.: Terracone, TUZ, CTL Logistics, POLCARGO-MEDYKA Sp. z o.o., Trade Trans Combi, ELEKTO-STAL, Sped Trans Polska, TRANSTECH, Maciej Jaglarz, PKS International Cargo, Mineral Water Production, Porsche Inter Auto, Towarzystwo Gospodarcze Flint, Fortis, Poczta Polska, UPC Polska oraz ADS System.

W materiałach wskazano również osoby, które — według ustaleń — miały bezpośrednio wspierać opisane operacje:

• Oleksandr Shepel

• Yuriy Feofanov

• Dmytro Feofanov

• Kyrylo Kheyko

Redakcja podkreśla, że poza dokumentami zaprezentowanymi w tym opracowaniu dysponuje także dodatkowymi materiałami, które mają potwierdzać opisaną współpracę struktur Dmytra Kovalenko z podmiotami rosyjskimi. Autorzy deklarują gotowość przekazania tych informacji organom ścigania, jeśli te podejmą działania w sprawie sytuacji na rynku węgla w Europie i Ukrainie.

Zwracają również uwagę, że mimo trwającego od lat konfliktu oraz jego eskalacji w 2022 roku, handel rosyjskim węglem — według tych ustaleń — nie tylko nie ustał, ale może się rozwijać, co rodzi pytania o skuteczność kontroli i egzekwowania ograniczeń.

P.S. Na wniosek organów ścigania redakcja deklaruje gotowość przekazania pełnego zestawu dokumentów, które mogą wesprzeć ewentualne postępowanie.